Danskir eftirlaunaþegar streyma til Frakklands og Spánar. Danmörk segir upp tvísköttunarsamningum við ríkin
Eftir Símon Þ. Jónsson, forstöðumann á skattasviði
Meginmarkmið tvísköttunarsamninga er að koma í veg fyrir tvísköttun. Í tvísköttunarsamningum er því almennt komið svo fyrir að heimilisfestisríki eftirlaunaþega má eitt skattleggja eftirlaunagreiðslur þeirra, nema þegar um er að ræða eftirlaun vegna opinbers starfs. Þetta þýðir að eftirlaunaþegi sem unnið hefur í einkageiranum flytur almennt réttinn til þess að skattleggja eftirlaunagreiðslur sínar til þess ríkis sem hann flytur til, að því gefnu að ríkið sem hann flytur til hafi gert tvísköttunarsamning við ríkið eða ríkin þar sem hann starfaði og tvísköttunarsamningarnir eru hefðbundnir að gerð. Til þess að skattaleg heimilisfesti manns flytjist til annars ríkis má hann að jafnaði ekki hafa fast heimili í ríkinu sem hann flytur frá, heldur aðeins í nýja ríkinu.
Nú er það að jafnaði þannig að eftirlaun falla eingöngu til í einu ríki eða a.m.k. að mestu leyti í einu ríki. Staðan að þessu leyti er því yfirleitt þannig að eftirlaunaþegi sem hefur hug á að flytja til annars ríkis eftir starfslok getur borið saman skattlagningu eftirlauna sinna í ríkinu sem hann hefur í hyggju að flytja frá (þar sem hann starfaði) við skattlagningu eftirlauna í ríkinu sem hann hefur í hyggju að flytja til. Ef skattlagning eftirlauna í ríkjunum er með áþekkum hætti á hún ekki að hafa áhrif á ákvörðun eftirlaunaþegans um flutning, en ef skattlagningin er lægri í ríkinu sem eftirlaunaþeginn hefur í hyggju að flytja til ætti sú staðreynd að hvetja hann til flutnings en á sama máta að letja ef skattlagningin er hærri.
Fólk getur haft mismunandi ástæður fyrir því að eyða efri árunum í öðru ríki en í því sem það hefur starfað í, en svo virðist sem veðurfar og verðlag ráði oft miklu. Þannig virðist t.d. vera ákveðin tilhneiging í þá átt að fólk frá ríkjum í Norður-Evrópu flytji til ríkja í Suður-Evrópu þar sem loftslag er hlýrra og verðlag almennt lægra. Aukinn frítími kallar á betra veðurfar og meira verður úr eftirlaununum þar sem verðlag er lægra. Lægri skattlagning eftirlauna í ríkinu sem fólk flytur til, getur haft mikið að segja, þar sem þá verður enn meira úr eftirlaununum. Því getur beinlínis komið til þess að fólk velji ríki m.t.t. skattlagningar eftirlauna. Horfi t.d. fyrst til nokkurra ríkja með hlýtt loftslag og tiltölulega lágt verðlag og horfi síðan til skattlagningar eftirlauna og velji að lokum ríki sem leggur tiltölulega lágan skatt á eftirlaun.
Danskir eftirlaunaþegar virðast hugsa á þessum nótum. Svo mikið hefur verið um brottflutning danskra eftirlaunaþega frá Danmörku til Frakklands og Spánar, en þar er skattlagning eftirlauna lægri en í Danmörku, að danska ríkið taldi nauðsynlegt að reyna fá fram breytingu á ákvæðum um skattlagningu eftirlaunagreiðslna í tvísköttunarsamningi Danmerkur og Frakklands annars vegar og Danmerkur og Spánar hins vegar. Danmörk vildi fá skattlagningarréttinn í þeim tilvikum þegar Danmörk undanþiggur danskri skattlagningu framlög í lífeyrissjóði (framlög í lífeyrissjóði eru líka undanþegin skattlagningu hér á Íslandi). Undirtektir franska og spænska ríkisins voru ekki miklar, enda sjálfsagt almenn ánægja í þeim ríkjum með tekjuaukninguna sem af þessu hlýst. Þegar útséð var um að saman næði sagði Danmörk upp báðum samningunum. Uppsögnin fór fram 10. júní síðastliðinn og mun taka gildi 1. janúar 2009. Uppsögnin er væntanlega hugsuð til þess að þrýsta á Frakkland og Spán til að gefa eftir skattlagningarrétt eftirlauna í framangreindum tilvikum, að hluta eða öllu leyti, en hún er nokkuð afdrifarík þar sem tvísköttunarsamningar hafa mjög víða skírskotun, langt umfram eftirlaunagreiðslur, og taka til ýmis konar viðskipta bæði einstaklinga og fyrirtækja. Þau viðskipti eru nú í ákveðnu uppnámi.
Að því er varðar skattlagningarrétt eftirlaunagreiðslna eru tvísköttunarsamningar Íslands almennt efnislega sambærilegir við tvísköttunarsamninga Danmerkur við Frakkland og Spán. Til dæmis tvísköttunarsamningar Íslands við Frakkland, Spán og Portúgal. Í seinni tíð hefur borið talsvert á því að Íslendingar kaupi íbúðir í Suður-Evrópu og dvelji þar langdvölum. Íslenska þjóðin er reyndar enn talsvert yngri en danska þjóðin og íslenskir eftirlaunaþegar hlutfallslega færri en danskir, en spár gera hins vegar ráð fyrir að íslenska þjóðin eldist hratt á næstu áratugum og íslenskum eftirlaunaþegum fjölgi umtalsvert. Skatttekjur íslenskra eftirlaunaþega kunna að skipta meira máli árið 2050 en þær gera í dag.
